Chuyện từ những lạ lẫm ngôi nhà văn hóa xóm.

Trần Duy Hưng

Kể từ khi hệ thống thể chế văn hóa-thể thao, nhất là hệ thống NVH xóm được xây dựng khắp nơi, phong trào trở nên phát triển đồng đều, rộng khắp ở cả 3 cấp, từ xóm đến xã, từ xã đến huyện và đều trên ý thức từng lớp hóa. # Dân chúng vừa là người biểu diễn, vừa là người thưởng thức văn hóa. Trong dịp này, hàng vạn người dân ở khắp các địa phương đổ về trọng tâm huyện lỵ để dự và thưởng thức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao.

Trên thực tại, không chỉ tình nguyện đóng góp nhiều người có điều kiện kinh tế còn tự nguyện ủng hộ thêm kinh phí xây dựng NVH xóm. Nhiều NVH xóm được xây dựng trong những năm gần đây với kinh phí tìm kiếm 1 tỷ đồng. "Lĩnh thưởng”. # Ủng hộ mạnh mẽ là nguyên tố quyết định giúp xã Hải Sơn cũng như huyện Hải Hậu đạt được đích "phủ sóng” hệ thống NVH xóm.

Có người nói "Làm gì đến mức xóm cũng phải xây dựng NVH”. Theo ông Đoàn Việt Đức, nguyên Phó bí thơ Thường trực Huyện ủy, những năm gần đây phong trào xây dựng NVH xóm ở Hải Hậu phát triển mạnh mẽ một phần do từ năm 2005 cấp ủy, chính quyền huyện ban hành chủ trương, cơ chế khuyến khích việc này. Đến năm 2008, tức chỉ sau 3 năm huyện có cơ chế khuyến khích, toàn huyện đã có đến 15 xã, thị trấn được.

Nhờ vậy sau giờ làm việc, học tập, hàng ngàn người dân ở mọi lứa tuổi có địa điểm vui chơi, đoàn luyện sức khỏe. Ở đó, quần chúng. Ngoài công trình Nhà văn hóa (NVH) huyện và hệ thống NVH đã được xây dựng ở cả 35/35 xã, thị trấn trong huyện, đến giữa năm 2013 này, huyện Hải Hậu chuẩn bị "cán đích” đích 100% số xóm, tổ dân phố trong huyện xây dựng được NVH riêng. Thành thử, kể từ khi có NVH, thay đổi rõ nhất là hệ thống chính trị ở xóm hoạt động nề nếp, chất lượng hơn hẳn.

Theo ông Nguyễn Văn Hóa-Phó chủ toạ UBMTTQ huyện, toàn huyện có 546 xóm, tổ dân phố thì đến nay chỉ còn 16 xóm chưa xây được NVH riêng. Sôi động hơn cả là ở sân vận động liền kề NVH xã, hàng trăm thanh niên đang chơi bóng đá, bóng chuyền trước sự khích lệ của đông đảo người dân trong xã.

Muốn phát biểu gì phải nghĩ, phải chuẩn bị từ trước. Quan yếu hơn là khi bàn, quyết xong việc gì phải bắt tay vào thực hành”- ông Thơ phân tách.

Theo đó, nơi nào không có đất được cấp không thu tiền 500m2 để xây dựng NVH; thời đoạn những năm 2005, 2006, 2007 mỗi NVH xóm xây mới được huyện hỗ trợ 3 triệu đồng; đến năm 2008 mức hỗ trợ tăng lên 5 triệu đồng. Đến dân hưởng Từng làm bí thơ chi bộ xóm, chủ toạ UBMTTQ xã Hải Sơn đánh giá việc cấp xóm ở quê ông xây dựng được NVH là bước phát triển lớn, làm đổi thay nhiều mặt đời sống nông thôn.

Xã nào có 100% số xóm xây dựng được NVH được thưởng 30 triệu đồng. Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Văn Thơ-chủ toạ UBMTTQ xã cho rằng, được quần chúng.

Đó là chưa kể để xây dựng được một NVH xóm ít cũng phải có vài trăm triệu đồng, biết lấy đâu ra? Tuy nhiên, ngày ấy, trước sự mong mỏi cũng như sự ủng hộ tích cực của người dân đã khiến những cán bộ cơ sở như ông Thơ phải đổi thay nhận thức.

Bài toán kinh phí tưởng khó giải nhưng theo ông Thơ, "khi được nhân dân ủng hộ, chuyện khó đã thành dễ”. Đặc biệt, dịp kỷ niệm Quốc khánh 2-9 đối với cán bộ, người dân Hải Hậu thực sự là "Ngày hội cách mạng”. Đội văn nghệ của xóm 4, xã Hải Bắc, huyện Hải Hậu (Nam Định) Từ dân làm. Theo Phó Chủ tịch UBMTTQ huyện Nguyễn Văn Hóa, một trong những giá trị "Ngày hội cách mệnh ở Hải Hậu” mang lại là ý thức kết đoàn, gắn bó khi hàng vạn cán bộ, người dân cùng tham dự vào một sinh hoạt văn hóa phong phú, lành mạnh.

Ông Thơ cho biết, thời khắc năm 2001 khi xóm 4 - xóm trước tiên của xã bắt tay xây dựng NVH xóm, chính cán bộ cũng chưa nhận thức hết được sự cấp thiết của việc này. Khi đó, ngồi ở phía dưới, nhiều cán bộ và người dân Hải Hậu đã thầm thì rằng, nếu về thăm bất kỳ đâu trong số 546 xóm, tổ dân phố trong huyện, chắc bác Tổng bí thơ cũng sẽ phải thốt lên như vậy… Theo ông Phạm Ngọc Hưng-Trưởng phòng Văn hóa-Thể thao huyện, phong trào văn hóa-thể thao ở Hải Hậu đã hình thành từ nhiều năm trước.

Trong đó, 8 xã chưa có kế hoạch, 8 xóm còn lại đã lên kế hoạch hết năm 2013 sẽ hoàn thành xây NVH. Cũng theo ông Hóa, hơn 500 NVH xóm đã và đang được xây dựng ở huyện Hải Hậu đều do quần chúng địa phương, con em xa quê đóng góp, ủng hộ kinh phí thực hành. Mỗi khi chi bộ, ban công tác Mặt trận, các chi hội đoàn thể trong xóm cần họp hành, sinh hoạt đều phải đi họp nhờ, rất bất tiện! Trong điều kiện như vậy, việc sinh hoạt, hội họp theo ông Thơ không tránh khỏi tình trạng sơ lược, đại khái, lấy lệ.

Từ chỗ không tin cậy đến tích cực tuyên truyền, vận động, tổ chức quần chúng địa phương thực hiện hiệu quả chủ trương này. "Đứng dưới cờ giang san, tượng Bác Hồ bàn việc làng, việc xóm mình chẳng thể ăn nói, phát biểu à uôm được. Chuyện ở xóm 10 khiến người viết bài nhớ cách đây gần một năm, khi về dự Ngày hội Đại kết đoàn toàn dân ở xóm 4, xã Hải Bắc cùng huyện Hải Hậu, tổ chức ngay tại NVH xóm, sau khi xem xong chương trình văn nghệ rất công phu, chuyên nghiệp do chính người dân, các cháu thiếu nhi ở đây tự sáng tác, dàn dựng, biểu diễn, Tổng bí thơ Nguyễn Phú Trọng đã thốt lên rằng: "Tôi không nghĩ đây là tiết mục văn nghệ xóm”.

Có những nơi như ở xóm 4, xã Hải Bắc, NVH xóm được xây dựng như một ngôi đình Việt cổ, kinh phí lên đến hơn 4 tỷ đồng, phần đông từ nguồn ủng hộ của con em xa quê.

Hiện tại hầu hết các xóm, tổ dân phố trong huyện đều có đội bóng chuyền, CLB văn nghệ. Ông Đỗ Trọng Đính - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng Ban Mặt trận xóm 10, xã Hải Phương cho hay, kể từ khi có NVH xóm, các chi hội, đoàn thể ở đây hoạt động hăng hái, sôi nổi hơn hẳn.

Hết giờ làm việc buổi chiều, theo chân ông Hưng đi khắp các xóm trong xã, đến đâu chúng tôi cũng thấy rất đông thanh niên hội tụ ở NVH xóm chơi thể thao.

Trên nền tảng là phong trào văn hóa-thể thao phát triển rộng khắp ở các xóm thôn, vào các ngày lễ lớn của sơn hà và của địa phương, hàng năm các xã, thị trấn trong huyện đều tổ chức các sinh hoạt văn hóa-thể thao rất sôi động. Xã, thị trấn nào cũng có từ 5 đến 10 sân bóng gắn liền với NVH xã, NVH xóm cùng hàng chục sân cầu lông, bàn bóng.

Xóm thành lập, duy trì hoạt động ngay các CLB bóng chuyền, văn nghệ, sinh dưỡng. Trong khi đó, theo ông Vũ Văn Hưng - chủ toạ UBMTTQ xã Hải Phương, các thiết chế văn hóa ở nông thôn quê ông đã và đang góp phần hồi sinh, phát triển mạnh mẽ các sinh hoạt văn hóa, thể thao quần chúng, mang lại đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh cho người dân địa phương.

Hải Sơn là một trong những xã ngay từ năm 2006 đã được "lĩnh thưởng” của huyện vì thành tích 11/11 xóm hoàn tất việc xây mới NVH xóm. "Khi chưa có NVH xóm, mọi sinh hoạt tập thể ở các xóm trong xã rất khó tổ chức vì không có địa điểm.