Ánh mắt trong kỳ lạ veo.

Một người con gái ư? Anh dám chắc cuộc họp chỉ một người con gái hay không? Tên họ ư? Điều ấy rõ là chỉ người trong lưới của cô mới biết được

Cẩn thận đến thế”. Liên nói vanh vách. Anh muốn nói lời cảm ơn. Con phố là đường một chiều. Đội biệt động của anh được tập huấn để nhận nhiệm vụ mới. Anh cứ đi tìm, cứ hỏi. Bất giác, Khải cũng nhìn vào đôi mắt kia. Chuyến đi ấy, Khải bất thần thấy một ngôi mộ nhỏ. Hắn hiểu người đứng trước hắn đã nắm lấy chiến thắng trong cuộc đấu rốt cuộc.

*** Chiến tranh kết thúc, Khải về thăm lại chiến khu. Mà sao bất chợt Khải thốt nhiên thấy một câu hỏi cứ như mầm cây mọc trong anh: “Liệu có phải Phương đã đứng trong góc hầm hôm đó không nhỉ?”. Cậu muốn xuống coi, nhưng mẹ bảo: “Đã gọi bí mật, sao coi được chứ”.

Khải sẽ tiếp cận tên Việt gian ngay tại nơi ăn chơi bài bạc của y trong một ngôi nhà ở cuối khu cư xá sĩ quan vốn được bảo vệ nghiêm ngặt. Hắn trở về nhà trong khu cư xá muộn hơn ngày thường chừng vài tiếng đồng hồ. Người tài xế hon-đa chỉ tin những đồng đội của mình, họ sẽ không bao giờ quên anh.

Thú thật, Liên không dám chắc mình có phải người con gái đó hay không. Khải bộc bạch. Anh nhẹ nhàng ôm lấy vợ và họ cùng tĩnh lặng. Khải cười: “Cuộc họp nào chẳng như thế”.

Liên lại hỏi: “Anh có tìm thấy gì mới không? Trong đoàn có cô nào xinh không!”.

Lần này, linh cảm cho biết anh gặp một việc quan trọng, nằm ngoài dự kiến. Anh bảo: “Họ mời mình anh, xe hết chỗ”. Khải hoàn tất nhiệm vụ và thoát đi trên con đường ngược chiều. Liên phải uống 50 thang thuốc bổ để đủ sức đứng vững trong đám cưới.

Chiến tranh đã kết thúc. Anh không muốn làm chồng cô. Cuộc thế hoạt động của Khải như có một giác quan mách bảo, trước sự bình an hay hiểm nguy, anh nhận ra rất nhanh.

Khải bảo: “Cuộc họp ấy như thế nào? Cô đứng ở đâu?”. Đám cưới xong, anh đưa nàng đi tuần trăng mật ở Đà Lạt, ở Mũi Né. Cô cười và bảo anh rằng cô chưa bao giờ làm giao liên, chưa bao giờ xuống hầm. *** Cơ sở điều nghiên, cung cấp cho Khải tên và địa chỉ của đối tượng tên Năm, kẻ cần thi hành án. Và, sự chẳng thể xác định “ánh mắt” kia của ai, là ai, gắn với điều có thật trong cuộc chiến: sao chiến sĩ an ninh đã hy sinh thầm lặng và mãi mãi vô danh.

Liên nói “Em yêu anh, thế thôi”. Điều tệ hại hơn là để lập công, hắn đã chỉ điểm cả những người vô tội, những người không cung cấp tiền bạc để hắn ăn xài, dù họ không phải là người hoạt động.

Một vài nhà văn muốn đi thực tại chiến trường xưa. Ánh mắt rốt cuộc của cô đấy sao? Cô đã linh giác thấy điều gì đó bất ổn. Vợ anh đồng ý, dầu đó lại cũng chỉ là một bí danh.

Không muốn biết nhiều, sợ sau bị bắt, lỡ lại khai ra thì sao. Liên thấy chồng mình thật đáng yêu. Một số người thậm chí còn không xác định được danh tiếng thật. Họ ít khi để lộ giọng nói của mình. Bỗng nhiên ngẩng lên, Khải nhìn thấy một đôi mắt rất sáng, xanh biêng biếc, cuối đường hầm. Nhiều người hy sinh. Cậu con trai ngờ ngạc. Khải tin cả hai: tình hôm nay và ánh mắt hôm qua.

Trong đoàn có vài cô xinh lắm, để anh mở máy tính cho xem hình nhé”. Vợ y cũng đã bỏ y để về ở với ngoại đã mấy tháng nay. Những ai có mặt trong cuộc họp đêm hôm ấy? Sẽ không ai giải đáp được cho Khải điều này. Liên bảo: “Thấy em già rồi phải không?” Khải nói: “Không phải! Anh nhìn thấy lửa ấm trong mắt em”. Lần này, đôi mắt trong hầm tối như nhìn vào giữa tâm hồn anh, tựa ánh trăng xuyên qua đám mây mịt mù.

Khải bảo: “Em đi bao lần rồi, có gì mới đâu. Khải mở bản đồ, xem lại lần nữa. Mọi người kêu lên.

8-2013  CHÂU QUỲNH. Trận đánh đã diễn ra đúng theo thời kì đã tâm tính, ngoài trừ một sự điều chỉnh ở phút cuối. Cây Thông trên đồi cao.

Phải, hắn đã chuẩn bị cái chết cho chính hắn. Chẳng nhẽ Phương đã hy sinh chỉ một ngày sau khi họ gặp nhau. Em đã có được anh”. Anh làm điều gì sai chứ. Đội biệt động của anh người còn kẻ mất, cảnh quan cũng đổi thay sau bao tháng năm. Nhiều đồng đội của họ hy sinh. Người ta thường linh giác trước cái chết của mình, tên Năm cũng vậy.

Hẳn vị cán bộ đi cùng biết cô tên gì ở đâu, giả thử thế đi, nhưng ông ấy cũng đã hy sinh trong trận bom rồi. Dù nhiều lần bắn tin cảnh cáo với vợ của y, nhưng tên này luôn gây nhiều tội ác để lập công, kiếm tiền chơi bời cờ bạc. Ôi thế cục và văn học đều phức tạp nhỉ.

Họ nhìn nhau và cả hai đều hiểu rằng phải ưng mạo hiểm, cuộc sống không có gì là hoàn hảo và thuận buồm xuôi gió. Truyện nhẹ nhõm nhưng vẫn tải được một thông điệp nữa, quan trọng cho nhiều đời, khi người cha đã đi qua chiến tranh nói với con mình “Dưới chân con là lịch sử”.

Chuyện cũ nhắc lại làm chi. Vài người trong số họ từng ở địa đạo, viết những bài thơ, bài phê bình trước hết của sự nghiệp. Họ sửng sốt thấy mầu xanh đã phủ xanh vùng đất chết năm xưa. Thỉnh thoảng, vợ chồng Khải đưa con về lại Củ Chi chơi. Anh chẳng thể tìm được căn hầm nơi diễn ra cuộc họp. Một nữ nhà văn tên Hải hỏi Khải: “Có cách nào tìm được tên thật của cô giao liên này không?”. Cùng lúc ấy, tiếng súng nổ ở con phố bên cạnh.

Cô dành linh cảm đó cho Khải, giúp anh vượt qua phút chốc tử sinh. Những phương án được đàm luận kỹ, cuối cùng, Khải chọn phương án đánh trực diện, nguy hiểm nhất, nhưng cũng an toàn nhất. Khải nghĩ cuộc tình của họ kéo dài hàng thập kỷ để đến được ngày rút cuộc.

Bất giác, Khải nhìn vào mắt vợ. Họ hướng về tương lai. Hắn kịp rút súng ra khi thấy động trên mái nhà, nhưng Khải còn nhanh hơn thế. Cô bị địch tra tấn thảm khốc và với cô được trở về thành thị cũng đã là điều mong ước lớn nhất rồi. Anh chỉ muốn biết ánh mắt đó của ai. Mọi tính toán của Khải và kế hoạch hoàn thành. Thậm chí anh hỏi luôn cô phó bí thư xã: “Có cuộc họp như thế, em có dự không nhỉ?”.

Họ như hai người bạn thân từ lâu, cũng có thể như những người tình cố dành cho nhau ánh sáng của hy vọng và sự thân thương trong lúc chia ly.

Khi cuộc họp kết thúc, tổ của Khải được giao nhiệm vụ, mọi người ra về theo các đường hầm khác nhau. Liên, một cựu tù binh Côn Đảo, bảo anh: “Tôi dự cuộc họp ấy, tôi chính là cô gái ấy, anh tin không?”. Hãy gọi anh ấy là Thông đi. Anh phải cẩn thận với điều đó. Khải kể với vợ: “Thậm chí anh ấy không biết tên lưới của mình là gì. Tháng vừa rồi, theo các bạn cựu chiến binh ở ngoài Hà Nội vào, Khải đi lên Củ Chi.

Minh họa: THÀNH CHƯƠNG     Truyện làm cho người đọc tin ở sự đã có thật ở lối kể, ngồi không khí truyện, ở các chi tiết đời thường sau chiến cuộc. Khải nằm lại ở một gia đình ngoại thành chờ ra Củ Chi.

Anh cũng không nghĩ tới chuyện yêu đương gia đình trong giờ phút sinh tử. Mọi người lại bảo: “Nhân vật văn chương là hư cấu, còn ngôi mộ này có thật cơ mà”. Khải gật đầu. Về đến nhà, Liên hỏi: “Anh đi với bạn bè vui chứ?”. Anh chìm đắm trong tháng ngày gian khổ và như tìm thấy dòng suối mát của năm tháng hòa bình.

Liên nói: “Anh đừng bao giờ nhìn cô gái khác như đã nhìn em nhé”. Người đồng đội lái hon-đa chở anh đi hôm ấy, được tăng cường từ lưới khác, sau này ngã xuống, mà người ta chỉ biết gọi anh bằng bí danh. Tới địa đạo, anh được bố trí nghỉ ngơi và dự cuộc họp bàn về tình hình địch tăng cường đàn áp ý trung nhân nước, nhiệm vụ của đội là bàn kế hoạch để trừng phạt tên Năm, một tên Việt gian trong quận.

Mọi chuyện đã qua rồi. Cô là người của cứ, hay từ thành thị đến? Người bắc vào, hay người Nam Bộ? Anh chỉ biết đôi mắt như nhìn thấu tâm tư của con người. Họ đều có những đôi mắt sáng, hiền lành. Anh không thể biết ánh mắt nhìn anh là của ai.

Lần trước hết anh mới biết sau ngày anh rời khỏi cứ đã có trận đánh lớn diễn ra.

Lời bình của Nhà văn NGUYỄN VĂN THỌ Những ngày ngắn ngủi ở chiến khu với Khải lại là một kỷ niệm khó quên. Hẳn nhiên, chỉ bằng ánh mắt thôi. Anh không biết cả bí danh lẫn tên thật của họ. Đám cưới diễn ra trong sự mừng của bạn bè.

Không lẽ một lời cám ơn cũng không được sao. Trong đó có một cô giao liên bí danh Phương, người đô thị. Bất chợt từ đâu thăm thẳm lại hiện lên trong anh đôi mắt trong veo năm nào và Khải thấy lòng anh rét mướt. Anh lặng cả người đi. Cu cậu không thích xem phim chiến tranh, chỉ thích đọc tiểu thuyết lãng mạn, đánh cờ vua.

Khải đứng lặng. Một nhà văn bút danh Trang Dương thậm chí đã viết bút ký dài đưa tên của Khải vào trong đó như một nhân chứng quan trọng! Khải ngại quá: “Củ Chi này ai chẳng là nhân chứng cơ chứ”. Song, nếu có tiếng súng trong cư xá lúc nửa đêm, đội tuần tiễu của địch sẽ nghe thấy ngay và tức thời chúng chặn con phố trước khu cư xá.

Điều đó anh đã không đề cập đến. Khải nói: “Anh thật may mắn”. Khải thường nhìn vào mắt vợ mình rất lâu. Khải chỉ biết đôi mắt trong góc hầm sẽ đi theo anh trong những ngày khó khăn sắp đến.

Nhiều đồng đội và lãnh đạo của anh đã hy sinh. Hôm sau, trong vai người đi mua sắn, anh lên chiếc xe của cơ sở đi ra Củ Chi.

Ánh mắt trong veolà tên truyện, cũng là một chi tiết ảo huyền nhưng không hoang đường, bởi nó gắn vào nhiều chi tiết thật, tải một sự thật trong cuộc chiến giành độc lập hợp nhất: mỗi chiến công của một cá nhân đều có sự đóng góp của đồng đội.

*** Thông đã 20 tuổi, học giỏi, ngoan. Anh nhận ra một cái bẫy. Trong đêm tối ấy, anh nhớ mãi.

Người ta lại bảo: “Cô ấy nằm hầm chục năm, anh không tin sao”. Ánh mắt chia ly thực sâu đậm. Đôi mắt nhìn anh, nghiêm nghị, như một lời nhấc:hãy thận trọng. Trên chuyến xe trở về thành phố, Khải trầm ngâm mãi. Thông tin chỉ rõ, mỗi khi tham gia vào chiếu bạc, Năm thường sạch túi. Họ ngồi bên nhau xem từng bức ảnh. Giờ đánh trận đã điểm.

“Anh còn ngờ gì không?” - vợ anh hỏi. Ánh trăng vẫn cố sáng một điều gì đó anh vẫn còn chưa nhìn thấy hết. Khải bảo: “Dưới chân con là lịch sử”. Ánh mắt không nói gì về chuyện tây riêng. Nhưng nó là gì? Anh chưa biết được. Ánh đèn mờ mờ chỉ đủ xác định vị trí chỗ ngồi của chủ tọa. Khải bảo: “Cho dù sự hy sinh là có thật, nhưng vớ chúng tôi đều mang bí danh, và tên họ của một người nào khác”.

Mọi lần, Khải không ngẫm ngợi gì nữa mà tập hợp vào trận theo kế hoạch vạch ra. Khải tin rằng, anh đã hoàn tất nhiệm vụ khó khăn nhờ sự nhắc nhở của người con gái ấy. Từ góc khuất nhất, đôi mắt nói lên mọi điều. Khải ngồi trước tấm bia và đọc dòng chữ ngắn gọn: “Một nữ giao liên người tỉnh thành bí danh Phương (không rõ tên thật) hy sinh trong trận bom ngày.

Một tích tắc thôi, sự mách bảo, cảm nhận của cảm quan thứ bảy, nhưng điều đó quan yếu sao để thoát khỏi sự vây bọc của quân thù và hoàn tất nhiệm vụ. Năm 1968”. Các cô gái Củ Chi thật khỏe khoắn, vui vẻ. Khải bảo: “Đúng là em rồi. Cuộc họp trong phòng tối, theo nguyên tắc, mọi người đều bịt mặt.

Một lời nhắc trong trận chiến ở nơi cách đây mấy chục cây số. “Làm gì mà anh nhìn kỹ thế!” - họ thường hổ hang nói với Khải như vậy. Họ đứng đối diện nhau, trên đầu máy bay địch quần thảo, căn hầm tối đen, ánh đèn dầu leo lét. Vốn là kẻ không chịu được gian khổ, đã chiêu hồi đầu hàng địch nên tên này biết nhiều hoạt động của ta.

Thông cũng có tức là giao thông đó. Suốt mấy năm trời, anh đã đi khắp Củ Chi, vừa thăm lại trận mạc vừa đi tìm người ân nhân của mình. Bao dong, nhưng cũng nghiêm khắc quá. Cô ấy chồng con rồi. Tên Năm nhìn Khải, sợ hãi và tuyệt vọng. Liên không ngờ ánh mắt của mình lại để ấn tượng sâu đậm trong Khải đến thế.

Tên Năm đền tội sau khi gây ra nhiều thiếu sót. Chính tại đây, tên Năm thường chủ quan, nhất là khi thua bạc. Anh không sợ hy sinh, gian khổ, giản dị, chân thực. Anh không thể quên. Liên gật đầu: “Em cũng thế. Anh chẳng bao giờ lầm lẫn điều gì”.

Anh nhắm nháp điếu thuốc vấn, suy ngẫm đủ điều, suốt đêm chỉ chớp mắt được chút xíu. Ngôi mộ được sơn vôi ve đẹp và hương khói không dứt.

Khải trở về tỉnh thành. Liên bảo: “Dưới chân con là những căn hầm bí ẩn và địa đạo”. Điều anh ít khi làm. Không phải ánh mắt tình. “Lúc này, khúc quanh trong khu cư xá rất vắng” - cơ sở nói. Liên cười bảo: “Biết tên anh chạy xe hon-đa thì đứa con đầu lòng mình sẽ đặt tên của anh ấy, dù gái hay trai”. Họ đưa con đi dạo quanh những đồi mì. Liên trách chồng: “Vui thế này mà không bảo em đi cùng”.

Anh lưu giữ ánh mắt lạ trong ký ức của mình, như một kỷ niệm, một lời tâm sự không bằng lời nói. Anh giải đáp: “Liệu các nhà văn có thể tìm được tên thật của các nhân vật của mình hay không?”. Khi Năm rời khỏi chiếu bạc về nhà, cũng là lúc đội lạ của địch bắt đầu đi tuần trên con đường cách khu cư xá một con phố! mới đầu, mọi việc tưởng không can hệ gì nhau, bởi nơi xảy ra trận đánh còn cách xa con đường kia một con phố.

Từ lâu, từ trong lao tù, cô đã mường tượng ra anh đúng là người như thế. Khải nổ súng và rời khỏi khu cư xá sĩ quan bằng cách vượt tường rào ra ngoài, lên chiếc xe máy đợi sẵn. Cô cũng thường nhấc các đồng đội mình trước các trận đánh.