Tận hưởng Chuyển biến nhận thức về tính dân tộc trong văn chương - nghệ thuật.

Ư 5 khóa VIII, nền văn học - nghệ thuật của ta đã có bước tiến dài nhờ những chuyển biến đáng mừng trong tư duy của văn nghệ sĩ, qua đó đã có một bước tiến đáng kể trong hiểu và áp dụng tính hiện đại, tính dân tộc, một phạm trù tưởng quen mà còn rất lạ ở Việt Nam hiện giờ

Từ những lúng túng về nhận thức, đã có lúc chúng ta phần nào đi đến những sai trái về lý luận, cổ súy cho quan niệm "bình cũ, rượu mới", bản tính là tách nội dung ra khỏi hình thức, tách dân tộc ra khỏi hiện đại, từ đó xếp tính dân tộc xuống hàng thứ hai một cách khiên cưỡng, siêu hình.

Trong quá trình đổi mới văn chương - nghệ thuật, có những lĩnh vực như thơ ca còn có điều kiện đi xa hơn trong thí điểm, tuy không phải mọi thử nghiệm đều thành công.

Vấn đề dân tộc cũng vậy. Trong thơ, những tìm tòi cực đoan, tâm cảnh bế tắc, xa rời truyền thống thơ và ca của dân tộc có phần rõ nét hơn các môn nghệ thuật khác. Cũng với tư duy tiến bộ đó, nhà văn tự tin mở rộng phạm vi sáng tác, hấp thụ nhiều đề tài trước đây ít hoặc gần như bị cấm đề cập như thế giới nội tâm của con người, những vấn đề tâm linh rồi cả tính dục, những vấn đề thuần túy do nhà văn hình dung, hư cấu nêu ra.

Quan điểm nêu trên đã thật sự cởi trói cho nhà văn trong cách nhìn và phản ánh thế giới bữa nay trong bối cảnh khôn cùng phức tạp của hội nhập quốc tế với sự ảnh hưởng của lối sống phương Tây, gu văn hóa phương Tây và rất nhiều những lý thuyết văn học - nghệ thuật phương Tây nhập cảng ào ạt vào Việt Nam bằng nhiều con đường.

Thì ngay đến hiện giờ vẫn còn những quan điểm khác nhau. Chả hạn, khái niệm đại chúng nhiều khi được hiểu một cách cứng nhắc bởi vậy có một thời kì dài, nhiều sáng tác của chúng ta mang nặng tính hô hào, minh họa, thiếu sức thuyết phục. Khi nhận thức được tính dân tộc là số mệnh và đời sống của phần đông nhân dân, dân tộc đó trong thế giới hiện đại, cách cảm, cách nghĩ của dân tộc đó về thế giới bên trong và thế giới chung quanh, là những phẩm chất đặc thù đã được trui rèn, rèn giũa và được tái hiện trong cuộc sống hôm nay thì song song ta cũng đã động chạm đến tính đương đại và cách xử sự của một dân tộc đối với cuộc sống hiện đại.

Bên cạnh những mặt thành quả, có những vấn đề đã và đang chệch hướng, xuống cấp. PGS, TS VŨ DUY THÔNG. Trong âm nhạc, đó là tình trạng coi nhẹ chất lượng nghệ thuật, thiên về chức năng tiêu khiển. Xây dựng một nền văn hóa của dân tộc, vì dân tộc, tiếp thụ có tuyển lựa tinh hoa văn hóa thế giới là đúng, nhưng chẻ ra từng khái niệm thế nào là bản sắc dân tộc, thế nà tiếp nhận có tuyển lựa.

Quyết nghị đã giúp chúng ta giải quyết được nhiều vấn đề như tính dân tộc và tính đương đại là một thực thể văn hóa động, luôn luôn đào thải và bồi đắp; quan hệ giữa hai phạm trù đó là sống động, biện chứng và luôn bổ sung cho nhau; tính dân tộc không chỉ là chứng chỉ của một cộng đồng trước nhân loại mà còn là một bộ phận cấu thành nhân loại, dân tộc không tách rời nhân loại và trái lại không có một nhân loại chung chung, tách khỏi dân tộc.

Nhưng nói thế, không có tức là những vấn đề lý luận cũng như thực tiễn của hai phạm trù dân tộc và hiện đại bấy lâu vẫn dẫm chân tại chỗ, ngược lại nó đã có bước tiến rất dài về nhận thức và không chỉ về nhận thức mà còn được biểu thị thuần khiết tác, lý luận phê bình và trong cả dịch thuật ở một chừng đỗi nào đó.

Nhưng Đề cương văn hóa Việt Nam chưa giải thích cụ thể từng khái niệm khoa học, dân tộc, đại chúng là thế nào. Đây là một ý kiến tiến bộ, khoa học, có tính dẫn đường cho nền văn hóa - văn nghệ dưới sự lãnh đạo của Đảng suốt 68 năm nay.

Trên tinh thần nhận thức ngày càng sâu sắc, mang tính cách mệnh về văn hóa, văn học - nghệ thuật đó, một lần nữa, bản sắc dân tộc và tính nhân loại, tính truyền thống và đương đại, một trong những vấn đề quan trọng nhất, có tính dẫn đường văn hóa nói chung, trong đó có văn học - nghệ thuật nói riêng, được đặt ra ở một tầm mức sâu sắc hơn, trực tiếp hơn trong quyết nghị T.

Những hạn chế đó dần được cởi bỏ từ khi Đảng lãnh đạo giang san bước vào công cuộc đổi mới toàn diện, quan niệm về vị trí, vai trò của văn hóa được khẳng định là nền móng tinh thần của từng lớp, vừa là mục tiêu vừa là động lực xúc tiến sự phát triển kinh tế - xã hội. Quyết nghị cũng giải quyết triệt để vấn đề tính dân tộc và tính hiện đại, một vấn đề lý luận rất thiết yếu trong thời kỳ toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế hiện nay.

Trong văn xuôi, người ta thấy vắng bóng dần những nhân vật chính của thời đại, ngày càng nhiều những nhân vật bế tắc, cô đơn, nổi loạn hay những con người nhỏ bé. Những ý kiến khác nhau, nhiều khi đối lập nhau chỉ được giải tỏa song hành với tư duy xã hội và sự phát triển của văn chương - nghệ thuật. Ư 5 khóa VIII ra đời đã nêu rõ, văn chương - nghệ thuật là lĩnh vực rất quan yếu, đặc biệt tinh tế của văn hóa, là nhu cầu thiết yếu diễn tả khát vọng chân, thiện, mỹ của con người là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng ý thức của tầng lớp và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam.

Là những câu hỏi tuy không mới nhưng lại rất quan thiết tới thực tế sáng tác, sáng tạo văn chương - nghệ thuật. Nhà văn cũng có thể đề đạt Việt Nam qua bối cảnh nước ngoài, phản chiếu thế giới bên ngoài trong bối cảnh Việt Nam. Ngay từ năm 1943, Đề cương văn hóa Việt Nam đã nêu định hướng của nền văn nghệ cách mạng Việt Nam là: Khoa học - dân tộc - đại chúng.

Những liền anh, liền chị quan họ Bắc Ninh đi dự hội làng. Với định hướng xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đượm đà bản sắc dân tộc, các nhà văn cũng như nghệ sĩ nói chung bình tĩnh, tự tin tinh khiết tạo, thu nhận có chọn lựa tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời vỡ hoang triệt để tinh hoa truyền thống để làm nên những tác phẩm mới hơn, có giá trị hơn.

Ư 5 khóa VIII. Trong sàn diễn, đó là bế tắc về duy trì nghệ thuật truyền thống trong cuộc sống đương đại. # Mới, kỹ thuật mới của bên ngoài trong sáng tác của mình hoặc trái lại, nhào nặn, đổi mới truyền thống để thích hợp với gu bên ngoài, nhất là trong âm nhạc, điện ảnh, sàn diễn, múa, kiến trúc.

Tính dân tộc và tính đương đại không hề xung đột, mâu thuẫn nhau. Thế nào là tính dân tộc? Quan hệ của nó với tính nhân loại thế nào? Bản sắc dân tộc có mâu thuẫn gì với tính đương đại không?.

Hấp thu những quan niệm sáng tác mới, thủ pháp trình diễn. Như trên đã biểu đạt, không thể ngay một lúc tìm được ngôn ngữ hợp nhất về tính dân tộc, tính nhân loại, tính đương đại và bản sắc văn hóa.

Dân tộc và đương đại là hai vấn đề từng gây nhiều tranh biện trong văn học - nghệ thuật. Chính trong bối cảnh này, quyết nghị T.

Những tác giả, nhóm tác giả ở cả trong nước và ngoài nước, công khai từ chối truyền thống dân tộc, cổ súy những sở thích nhu cầu thấp hèn, làm hỏng ngôn ngữ Việt trong thơ ca chưa được lên án đúng mức và kịp thời.

Trong điện ảnh, nhiều băn khoăn về sự cân đối giữa trong và ngoài, chất và lượng. Nhưng có thể nói rằng, 15 năm qua, với quyết nghị T.

Miêu tả, phản chiếu, lý giải một cách chân xác những điều đó qua lăng kính chủ quan của nhà văn tức thị đã song song đạt tới tính dân tộc và tính đương đại, hai phạm trù tuy hai mà một, tuy một mà hai trong tác phẩm của mình.

Nghị quyết đã phản chiếu một bước trưởng thành mới về tư duy của Đảng và Nhà nước ta về văn học - nghệ thuật, tạo được một chuyển biến quan yếu trong thực tại lý luận và sáng tác văn chương - nghệ thuật nước ta. Nói như vậy không có tức là văn học - nghệ thuật Việt Nam không còn gì cần tiếp kiến bàn thảo, thảo luận nữa.