Lễ hội này không gắn với tục hiến tế, nên đôi bò thắng cuộc được vinh danh lại trở về làm bạn với nông gia
Lễ hội đâm trâu ở Tây Nguyên cũng thế. Khéo léo# và bền bỉ thuyết phục bà con tìm cách cải biến động tác hành lễ chăng.
Mà là sự cố ngoài ý muốn của con người do hai đấu sĩ trâu gây ra trong cuộc đọ sức mà động lực là tính bản năng động vật.
Có người đưa phương án thay thế lợn thật bằng lợn nộm. Liệu có giải pháp gì khác khả thi chăng? Một cá nhân, hoặc chỉ riêng giới nghiên cứu, khó có thể tìm ra.
Nhưng như thế thì lễ hội mất tính thiêng, dân không thể nào chấp nhận. Giả tỉ có muốn cũng không thể nào khoanh lại phạm vi nội bộ làng xã.
Náo nhiệt và thái bình, trơn tru hơn cả, du khách cũng rất ưa, theo tôi là Lễ hội đua bò Bẩy Núi (An Giang) của đồng bào Khmer. # Cả mặt hăng hái, giá trị, lẫn mặt hạn chế, bất cập. Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn từ lâu đời đã đông khách đến, nay lượng khách, có cả khách du lịch nước ngoài, đến dự hội càng đông.
Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn lâu đời và tầm ảnh hưởng, sức thu hút công chúng lớn nhất, quyết liệt và kịch tính nhất trong số các lễ hội cùng loại.
Ở Việt Nam ta, một số lễ hội gây "sốc" mạnh cho những ai không thuộc cộng đồng sở tại, nhất là khách nước ngoài, chứng kiến. Và thế là chọi trâu có thêm tính văn hóa tiêu khiển như cuộc đua tài thể thao giữa hai dũng sĩ bốn chân, mà về khách quan là thích hợp với tinh thần thượng võ lâu đời của quần chúng ta, động viên cho sức mạnh, tài khéo, ngoan cường.
-Thưa GS, ông là người thông các giá trị di sản văn hóa dân tộc và việc phát huy các giá trị nhân bản của di sản trong đời sống hiện đại.
Ở ta có một số lễ hội thi đấu trâu, bò. Chẳng hạn đấu bò tót ở Tây Ban Nha, nay có luồng dư luận chê là trái với đề nghị bảo vệ động vật. Chung cục phải quay về nguyên tắc cơ bản của UNESCO là phải hỏi quan điểm cộng đồng sở tại là người chủ di sản. Đấu bò ở vùng đồng bào Mông rất đặc sắc.
Phải hiểu thế nào về tính nhân văn của di sản văn hóa này, cùng hiệu ứng tâm lý rất có thể có là kích thích cảm hứng bạo lực, khi mà nạn vô cảm, bạo lực ở ta đang gây nhức nhói cho toàn từng lớp? Xin được chia sẻ với độc giả ít nhiều thông báo để cùng nghĩ suy, qua cuộc nói chuyện ngắn với GS-TS Ngô Đức Thịnh-UV Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia. Cũng kết cục là con trâu hiến tế phải tử vong bởi nhát dáo của người dự hành lễ đâm thấu tim.
Cảm nhận của khách là hẳn nhiên thôi, khi bạn không phải là thành viên của cộng đồng sở hữu di sản. TS Ngô Đức Thịnh Một vị từng là đại diện của Việt Nam tại UNESCO than phiền với tôi và sau đó gặp lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh, rằng khách du lịch châu Âu tỏ ra rất bị gây phản cảm, coi đó là hành vi bạo lực giết hại động vật trong khi cả thế giới đang rất coi trọng bảo vệ chúng.
Vả lại, đến như các cuộc thi đấu thể thao quốc tế, mà cũng đã từng không tránh khỏi sự cố đáng tiếc gây tử nạn vận động viên, chả hạn trong đua ô tô, mô tô, đấm bốc. Mà cách chọn công bằng hơn cả là để cho đàn trâu thử sức với nhau. Chính sự "đa nghĩa" này làm nên sức hấp dẫn công chúng trong vùng từ lâu đời, và nó cũng hàm chứa trong tổng thể của nó tính nhân bản khó mà phủ nhận
Con thì bị vỡ đầu, con thì bị sừng nhọn đâm ngập mạng sườn vật vã đau đớn, máu chẩy đầm đầm! quan điểm của ông thế nào? GS-TS Ngô Đức Thịnh: Theo tôi thì chọi trâu ở Đồ Sơn hay ở Hải Lựu (Sông Lô, Vĩnh Phúc), Hàm Yên (Tuyên Quang), vừa có tính một lễ thức hiến tế, dân sở tại tỏ lòng tôn kính ngốc nghếch bằng cách lựa lọc trong số nhiều trâu khỏe lấy một cặp khỏe nhất để thịt tế thần và đem chia cho cộng đồng.
Lễ hội này, nếu đồng bào ở buôn làng nào dứt khoát muốn hành lễ theo truyền thống, thì được chỉ dẫn là hành lễ trong nội bộ cộng đồng thôi. Lãng Du ( thực hiện ) GS-TS Lưu Trần Tiêu- Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia: Những lễ hội "sốc" Nói chung, Di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng nào trên thế giới, trong thời hiện đại, cũng trình diễn.
Như chém lợn, đâm trâu chẳng hạn. Làm sao mà con người bắt chúng theo luật không được phép sát thương đối thủ. Tiềm thức ấy là nhân bản chứ. Ảnh: TT&VH - Vậy sự cố gây "sốc" như từng xảy ra ở Đồ Sơn , ông nghĩ sao? GS-TS Ngô Đức Thịnh: Công bằng mà nói, nó khác với các cú "sốc" chém lợn, đâm trâu như chúng ta nói đến ở trên, ở chỗ không phải do con người cư xử với con vật đem ra hiến tế.
Có chút gì là "hoang dại" ở đây chăng? May mắn làm sao, gần đây, chúng tôi có được một tư liệu tin cậy, cho biết rằng một chủ trâu hiến tế đã âu yếm coi ngó con trâu rất mực, trước lễ thì làm lễ tế trâu tỏ lòng hàm ơn và tôn kính vị "sứ giả" này sẽ hy sinh để dân làng được ngu phù hộ.
Thú thực là tôi cũng lấy làm tiếc là trong phiên họp của Hội đồng giám định hồ sơ khoa học Di sản văn hóa phi vật thể, gồm hầu hết là các nhà khoa học, để bỏ thăm cho Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vất thể quốc gia, nghe đâu đã không thấy có quan điểm có tính phản biện. Để ít ra thì công chúng hiểu giới khoa học có cách nhìn toàn diện và thực tiễn, thời sự về di sản và phát huy di sản.
Cuộc đấu cũng quyết liệt, gay cấn, các đấu sĩ dũng cảm, nhưng trời không phú cho thể lực và cặp sừng dài, mạnh, nhọn như trâu, nên không có khả năng gây tử thương đối thủ. GS. Vậy ông nghĩ gì về cảnh tượng gây sốc- ba con trâu thi chọi bị đối thủ đánh đến chết trong một lễ hội từng xảy ra ở Đồ Sơn? GS-TS Ngô Đức Thịnh: Nói đến cảnh tượng "sốc", thì ở mức cao hơn, phải kể đến lễ hội chém lợn ởNém Thượng, xã Khắc Niệm, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh chả hạn.
Theo chỗ tôi biết thì vài năm nay, một số thị thành ở nhà nước này không tổ chức đấu bò tót. Nhưng trong tiềm thức đồng bào sở tại, phải như thế mới tỏ được lòng thành kính với đần, mới được khờ phù trợ.
Những lễ hội này, nay đồng bào chỉ tổ chức trong phạm vi nội bộ. Còn nếu muốn giới thiệu với khách về lễ hội này, thì địa phương có thể là nên làm màn diễn mô phỏng, và để tránh gây hiểu lầm, phải nói rõ rằng đó là thứ sàn diễn hóa hiện tại. Đây là câu hỏi cần đến sáng kiến của toàn xã hội, mà di sản văn hóa có chủ sở hữu là cộng đồng sinh ra và nuôi dưỡng nó, song song cũng là tài sản chung của toàn tầng lớp kia mà! -Xin cảm ơn Giáo sư đã dành thời kì trả lời.
Đây là cuộc đua tốc độ và thói quen cầy bừa của những chú bò gắn liền với thi tài điều khiển của nhà nông đứng trên cái bừa dáng bộ do đôi bò kéo.
Hạn chế này của lễ hội Đồ Sơn, quả tình đòi hỏi chúng ta phải tìm ra cách thức khả thi, để hóa giải hoặc giảm đến mức thấp nhất.
Vậy nên tôi chắc rằng câu chuyện giữa chúng ta sẽ mau chóng nhận được phản hồi từ độc giả. Trước mắt, điều nhà quản lý có thể làm là khoanh lại lễ hội ấy trong phạm vi hẹp là dân làng Ném Thượng, sao cho khách du lịch không chứng kiến.
Máu trâu thì bôi lên người, lên đồ vật lấy may. Nhưng đôi khi lại xẩy ra cảnh tượng thương tâm khi trâu yếu hơn bị đối thủ quật chết, hoặc đâm ngập sừng cho đễn chết.
Điều này giúp chúng ta thêm hiểu và chia sẻ với đồng bào. - Vâng, thế còn với Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn? T rân trọng các di sản văn hóa thừa kế từ tổ tiên, nhưng tôi cũng nhức nhói khi nhìn thấy cảnh tượng những con trâu vốn nhân hậu, thân thiết của nhà nông bị đối thủ cùng loài quật chết tại trận trong Lễ hội Đồ Sơn.
Khi hành lễ (mà đây là dạng lễ hiến sinh để tế thần), phải chọn người nam khỏe mạnh, khéo, một nhát dao chém đứt phăng đầu lợn, thì dân làng mới cho là may mắn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét